5.03.2025
Ogólnopolska Kampania „Profilaktyka FASD – Ciąża bez alkoholu”
Nasza przychodnia aktywnie wspiera ogólnopolską kampanię „Ciąża bez alkoholu – profilaktyka FASD”, mającą na celu zwiększenie świadomości na temat zagrożeń wynikających z picia alkoholu w ciąży.
Spektrum Poalkoholowych Zaburzeń Rozwojowych (FASD) to poważny problem zdrowotny, który może prowadzić do zaburzeń neurorozwojowych, trudności w nauce i funkcjonowaniu społecznym. Wczesna diagnoza jest kluczowa, dlatego w Polsce obowiązują oficjalne standardy diagnostyczne opracowane przez ekspertów.
Poniżej publikujemy opracowanie Jolanty Terlikowskiej, MBA (Dyrektor Programowa Instytutu Nowej Kultury) dotyczące zasad rozpoznawania FASD.
Standardy diagnostyczne w zakresie FASD
W Polsce od ponad 20 lat rozwija się edukacja dotycząca konsekwencji spożywania alkoholu w ciąży (m.in. wieloletnia kampania PARPA „Ciąża bez alkoholu”). W 2018 r. rozpoczęto prace nad polskimi zaleceniami diagnostycznymi, zakończone w 2020 r. wydaniem publikacji „Rozpoznawanie spektrum płodowych zaburzeń alkoholowych” (Medycyna Praktyczna, 2020).
Co oznacza FASD?
Zaleca się używanie pojęcia FASD obejmującego całe spektrum objawów po prenatalnej ekspozycji na alkohol. Diagnoza opiera się na stwierdzeniu:
- prenatalnej ekspozycji na alkohol,
- ograniczenia wzrastania pre- i postnatalnego,
- kluczowych cech dysmorficznych twarzy,
- zaburzeń neurorozwojowych.
Kategorie w ramach FASD (wg polskich standardów)
1) Płodowy zespół alkoholowy – FAS (ICD-10: Q86.0)
Do rozpoznania konieczne są wszystkie poniższe cechy:
- dysmorfie twarzy: krótkie szpary powiekowe, wąska górna warga, spłycona rynienka podnosowa,
- prenatalny i/lub postnatalny niedobór wzrostu/masy,
- zaburzenia neurorozwojowe:
- deficyty w ≥3 obszarach poznawczych (lub w przypadku objawów neurologicznych: w ≥2 obszarach poznawczych i ≥3 obszarach emocjonalno-społecznych/adaptacyjnych/psychopatologicznych),
- istotny wpływ na funkcjonowanie (codzienne, szkolne/przedszkolne lub zawodowe),
- potwierdzona lub niepotwierdzona ekspozycja na alkohol w okresie prenatalnym (zgodnie z zaleceniami).
2) Zaburzenia neurorozwojowe związane z prenatalną ekspozycją na alkohol – ND-PAE (ICD-10: G96.8)
Wymagane obie cechy:
- zaburzenia neurorozwojowe (jak wyżej),
- potwierdzona prenatalna ekspozycja na alkohol.
3) Grupa ryzyka FASD
Kategoria niediagnostyczna dla osób w trakcie uzupełniania diagnostyki lub gdy pełna diagnostyka neuropsychologiczna nie jest możliwa (np. potwierdzona ekspozycja, cechy dysmorficzne, zbyt mały obwód głowy, brak pełnej dokumentacji).
Jak przebiega diagnoza?
Diagnoza FASD wymaga interdyscyplinarnej pracy zespołu (lekarz + psycholog/neuropsycholog, a w razie potrzeby m.in. logopeda, fizjoterapeuta, genetyk).
Ważnym elementem jest diagnoza różnicowa (wykluczenie innych przyczyn zaburzeń) oraz diagnoza funkcjonalna kończąca się konkretnymi zaleceniami do pracy z dzieckiem i rodziną.
Źródło: Rozpoznawanie spektrum płodowych zaburzeń alkoholowych. Zalecenia opracowane przez interdyscyplinarny zespół polskich ekspertów. Medycyna Praktyczna, Wydanie Specjalne 1/2020.
Jolanta Terlikowska – Dyrektor Programowa Instytutu Nowej Kultury, profilaktyk, specjalista ds. profilaktyki FASD.
Tekst powstał w ramach bezpłatnej ogólnopolskiej kampanii edukacyjnej „Ciąża bez alkoholu – profilaktyka FASD” realizowanej w 2025 r. przez Fundację Instytut Nowej Kultury (www.instytutnowejkultury.pl).
